Rieja » Specials » Scholtenboerderijen
Rieja: Informatie van A tot Z

Scholtengoederen vertellen een verhaal

Scholtengoederen vertellen een verhaal Verspreid over het buitengebied van vooral Winterswijk (Achterhoek) zijn nog vele statige herenhuizen en boerderijen te zien. Het zijn de zogenaamde scholtengoederen waarvan het ontstaan stamt uit de tijd van de middeleeuwen (ongeveer vanaf het jaartal 500 N.C tot 1500 N.C.) Scholtengoederen met hun historie en geschiedkundige verhalen van glorietijd tot ondergang. De zweem van rijkdom en cultuur welke nog altijd aanwezig is in het landschap.

De status van een scholtenboer

Scholtenboeren beheerden in en na de middeleeuwen een scholtengoed en deden dat in opdracht van een landheer. Rond de omgeving van Winterswijk en Aalten waren dit de graven van Gelre (waaronder nazaten van Oranje-Nassau) of de Münsterse kloosters (waaronder geestelijken). Ze benoemden voor hun gebied een scholtenboer om het landschap te beheren en de overeenkomsten met de pachtboeren te innen in geld en natura. Begin 18de eeuw waren er wel honderd pachtboeren die veelal een arm bestaan hadden. De scholtenboeren profileerden hun rijkdom, macht en welstand in de bouw van grote scholtenboerderijen met veel schuren en een statige en dure uitstraling. De blikvangers van het landschap zijn gerestaureerd en anno 2017 bedoeld voor eigen of maatschappelijk gebruik.

De scholtenboerderij als blikvanger

Scholtenboerderijen zijn boerderijen met allure en hebben een soort aantrekkingskracht in de omgeving. Statig en mooi. In het verleden zijn ook kosten nog moeite gespaart om de rijkdom te laten zien. Rijkdom uitstralend door onder ander:
  • Bentheimer stenen te gebruiken (Bentheimer zandsteen werd voornamelijk toegepast in belangrijke gebouwen);
  • gevelstenen, geboortestenen, sluitstenen, versierde muurankers, levensbomen of geveltekens te gebruiken;
  • van architectuur gebruik te maken, zoals neogotiek en Art Nouveau;
  • segmentbogen boven de ramen, witgeschilderde aanzetstenen, pilasters, brede geprofileerde daklijsten of spekbanden te gebruiken;
  • grote bijzondere tuinen aan te laten leggen
  • veel schuren te hebben op het erf.

De omgeving

Het landschap bestond in de middeleeuwen uit woeste gronden. Bossen waar wilde zwijnen en wolven leefden, beekjes die kronkelend hun weg naar het westen vonden en heide-, veen- en moerasgebieden. Vanaf 1810 stimuleerde de Nederlandse overheid om de woeste gronden te ontginnen en scholtenboeren kochten zoveel mogelijk grond dat ontgonnen werd voor de landbouw om onder ander zomergraan en wintergraan te verbouwen. Graan waar de akkerkruiden als korenbloem en klaproos zomers volop bloeiden. Laantjes waar de ortolaan zijn hoogste lied zong. Maar door de uitgestrektheid van de bossen, heidelandschappen en moerasgebieden is het gebied verschoond gebleven van totale ontginning en heeft hierdoor de basis gelegd voor het huidig Nationaal Landschap Winterswijk*. Voor een gebied in Nederland waar de stilte, de rust, en de pure schoonheid van het landschap nog heerst.

* Een Nationaal Landschap is een gebied waarin zich een combinatie voordoet van agrarisch gebied, natuur en cultuurhistorie. Twintig gebieden zijn in de 'Nota Ruimte' 2004 van het ministerie van VROM aangewezen.
Scholtenboerderij Meenk en de Meenkmolen in Miste

Scholtenboerderij Meenk en de Meenkmolen in Miste

Huize ‘Meenk’ ligt in Winterswijk-Miste, in de Achterhoek. Miste, werd ook wel Merste, Myst of Misede, genoemd in vroegere tijden. De scholtenboerderij Meenk is gebouwd omstreeks 1895 maar de geschied…
Van scholtenboerderij Hesselink tot appartement Hesselink

Van scholtenboerderij Hesselink tot appartement Hesselink

Scholtengoed Hesselink ligt in Winterswijk-Ratum, vlak tegen de Duitse grens. De scholtenboerderij Hesselink wordt waarschijnlijk voor het eerst genoemd in 1375 door Evert van Rhemen, de heer van Rave…
Van scholtenboerderij Leeferink tot atelier Leeferdink

Van scholtenboerderij Leeferink tot atelier Leeferdink

Scholtenboerderij Leeferdink ligt in Winterswijk-Ratum, vlakbij de Duitse grens en 4,5 kilometer van Winterswijk. De oude scholtenboerderij is vanaf 1985 een fraai woonhuis geworden, daterend uit de 1…
Scholtenboerderij Lutje Kössink en de spieker Kössink

Scholtenboerderij Lutje Kössink en de spieker Kössink

Landgoed Lutje Kössink ligt te midden van een bosrijk gebied nabij Winterswijk-Henxel. De boerderij op landgoed Lutje Kössink is in 1852 gebouwd en in 1909 vond een ingrijpende verbouwing plaats en we…
Van scholtenboerderij Boeijink naar appartementencomplex

Van scholtenboerderij Boeijink naar appartementencomplex

Het scholtengoed Boeijink-Huppel ligt in de gemeente Winterswijk in het oosten van Nederland. De scholtenboerderij is van oorsprong gebouwd in de 18de eeuw (1736) en ziet er anno 2017, na restauratie,…
Boerderij Beestman, van 'los hues' naar scholtenboerderij

Boerderij Beestman, van 'los hues' naar scholtenboerderij

Scholtenboerderij Beestman ligt in de gemeente Aalten in buurtschap de Haart. In het jaar 1700 is het ontstaan van de boerderij, het eerst vermeld, waar het begint als een 'los hues'. Een boerderij wa…
Geschiedenis van scholtengoed Roerdink en de oudste schoppe

Geschiedenis van scholtengoed Roerdink en de oudste schoppe

Het Roerdink in Winterswijk-Woold (Gelderland, tegen de Duitse grens) was al in het jaar 1225 bekend. De boerderij was eeuwenlang het middelpunt van het gelijknamige gebied (scholtengoed) dat een groo…
Scholtenboerderij hof te Welschelo en het hofgericht

Scholtenboerderij hof te Welschelo en het hofgericht

De Welsker werd in 1356 als vroegste vermelding ’Hof te Welschelo’ genoemd. Het voorhuis is van 1380 en 1430. De eerste bewoners noemden zich to Welschell, to Welsel of te Welscher. Hof te Welschelo m…
De pseudo-scholtenboerderij Keunenhuis is een monument

De pseudo-scholtenboerderij Keunenhuis is een monument

Het Keunenhuis is tussen 1688 en 1748 gebouwd en wordt een pseudo-scholtenboerderij genoemd. Een pseudo-scholtenboerderij omdat er nooit sprake is geweest van een horig hof. Wat zou betekenen dat er a…
Scholtenboerderijen hebben cultuurhistorische waarden

Scholtenboerderijen hebben cultuurhistorische waarden

In de vroege middeleeuwen (ca 500 tot 1500 na Christus) hebben de Scholtenboerderijen hun stempel gedrukt op de geschiedenis van Oost-Nederland. Scholtenboerderijen drukken anno 2017 nog steeds hun st…
Gepubliceerd door Rieja op 13-03-2017. Het auteursrecht van deze special ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.

Bronnen en referenties
  • http://members.home.nl/peter.scholten/scholtenboer.htm
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Bentheimer_zandsteen
  • http://www.logerenopeenscholteboerderij.nl/Scholteboerderijen
Schrijf mee!