Rieja » Specials » Stinsenplanten
Rieja: Informatie van A tot Z

Stinsenplanten en bijgoed

Stinsenplanten en bijgoed Stinsenplanten zijn bol- en knolgewassen. Vaak te zien in stinsentuinen, bij landgoederen en kastelen. Eeuwen geleden zijn de bollen, knollen of wortelgewassen geplant. Meegenomen uit andere landen, floreerden de planten ook in Nederland en België en werden blijvers. Doordat de stinsenplanten kans zagen om te verwilderen, kunnen we in het voorjaar soms velden vol bloeiende stinsenplanten zien. Geel van de winterakoniet, blauw van de sneeuwroem of wit van het lenteklokje. Veel van de stinsenplanten staan nog steeds op hun oude plekje en zijn gebruikt om mee te kweken. Het maakt dat we 2015 zelf stinsenplanten in de tuin kunnen hebben.

Hoe komen stinsenplanten hier terecht?

Stinsenplanten komen van nature niet in Nederland en België voor. Het zijn vroeg-middeleeuwse importplanten die hoofdzakelijk zijn meegenomen uit Turkije. In eerste instantie waren het de kruisridders die de bollen en knollen meenamen. De rijken die in het bezit waren van landgoederen en kastelen kochten de bollen of/en de knollen en planten deze in de grond. Ook onderling werden de bollen en knollen geruild.

De naamgeving

De bollen en knollen werden op landgoederen gepoot wat in Friesland een stinze genoemd wordt. Het woord stinzenplant is waarschijnlijk voor het eerst gebruikt door de heemkundige Jacob Botke (1877-1939) in 1932. Het Haarlems klokkenspel, een stinsenplant, werd in Friesland namelijk stinzeblomke genoemd. En dit was het ontstaan van de naam stinsenplanten.

Is het nu stinsenplant of stinzenplant?

De officiële Nederlandse spelling volgens van Dale en het Groene boekje is stinsen met een s. De Fries afgeleide spelling, stinzenplanten met een z, zal afstammen van het Fries dialect.

Een aantal stinsenplanten

Bosanemoon (Anemone nemorosa)
Boerenkrokus (Crocus tommasinianus)
Winterakoniet (Eranthis hyemalis)
Sneeuwklokje (Galanthus spec.)
Lelietje-der-dalen (Convallaria majalis)
Lenteklokje (Leucojum vernum)
Daslook (Allium ursinum)
Gevlekte aronskelk (Arum maculatum )
Oosterse sterhyacint (Scilla siberica)
Haarlems klokkenspel (Saxifraga granulata 'Plena')
Kievitsbloem (Fritillaria meleagris)
Vroege sterhyacint (Scilla bifolia)
Wilde hyacint (Scilla non-scripta)
Wilde narcis (Narcissus pseudonarcissus ssp. pseudonarcissus)

Bijgoed

Tot bijgoed worden de stinzenplanten gerekend die niet behoren bij de narcissen, tulpen en hyacinten. Naast de termen stinzenplant en stinzenflora wordt ook de term bijgoed gehanteerd. Het zijn de planten die niet tot de stinzenplanten worden gerekend maar die wel van belang zijn in het stinzenmilieu. Omdat de definitie van bijgoed niet erg duidelijk is is hier bij taxonomen nogal verschil van mening over. Een aantal soorten bijgoed zijn bijvoorbeeld:
Blauwe anemoon (Anemone apennina)
Zomerklokje (Leucojum aestivum)
Wit hoefblad (Petasite albus)
Donkere ooievaarsbek (Geranium phaeum)
Japans hoefblad (Petasites japonicus)
Maarts viooltje (Viola odorata)
Slanke sleutelbloem (Primula elatior)
Speenkruid (Ficaria verna)
Grote sneeuwroem (Scilla siehei of Chionodoxa forbesii of Chionodoxa siehei)
Kaukasisch sneeuwklokje (Galanthus caucasicus)
Gele dovenetel (Lamiastrum galeobdolon)
Daslook of wilde ui, ook voor in de keuken

Daslook of wilde ui, ook voor in de keuken

Daslook of wilde ui, kunnen we tegen komen in het voorjaar bloeiend met veel witte bloemen in een scherm van lange frisgroene bladeren. De plant is een bolgewas en de samengestelde bollen in de grond…
De boerenkrokus vind zijn oorsprong in de Balkan

De boerenkrokus vind zijn oorsprong in de Balkan

Krokussen in de tuin kondigen de lente aan. In vele tuinen is het dan ook een waar genot om al de verschillende soorten krokussen te zien. Van mooie witte grote krokussen tot knalgele of felpaars. Kro…
De bosanemoon groeit niet alleen in bossen

De bosanemoon groeit niet alleen in bossen

Wanneer de winter op zijn eind loopt gaat de bosanemoon bloeien. Voorzichtig komen de eerste glanzende, witte bloemen tussen de verdroogde herfstbladeren op de grond, te voorschijn. De kopjes richting…
De donkere ooievaarsbek is donkerpaars gekleurd

De donkere ooievaarsbek is donkerpaars gekleurd

Een prachtige plant waarvan de botanische naam Geranium is. Bij Geranium gaan veel gedachten naar Moederdag. De tweede zondag in mei waar moeders voor Moederdag de perkplanten mogen uitkiezen. Hangger…
De gevlekte aronskelk met zwart purperen vlekken, is giftig

De gevlekte aronskelk met zwart purperen vlekken, is giftig

De aronskelk als kamerplant is bij iedereen wel bekend als witte aronskelk (Zantedeschia aethiopica). Een plant uit de aronskelkfamilie (Araceae). In veel huiskamers staat de plant ook te pronken voor…
De slanke sleutelbloem in het wild of gekweekt

De slanke sleutelbloem in het wild of gekweekt

De slanke sleutelbloem of Prímula elátior hoort bij de sleutelbloemfamilie of primulaceae. Een statige plant met een lange steel en een tros zachtgele bloemen. Een plant die we in Nederland op enkele…
De winterakoniet, een vroege voorjaarsbloeier

De winterakoniet, een vroege voorjaarsbloeier

Eind van de winterperiode kan de winterakoniet al bloeien. De gele bloemen laten zich vaak eerder zien dan sneeuwklokjes. Op plekken bij vroegere kastelen en landhuizen of in openbare parken waar in h…
Grote sneeuwroem versus kleine sneeuwroem

Grote sneeuwroem versus kleine sneeuwroem

De sneeuwroem is een voorjaarsbloeier en stinsenplant. Een prachtig blauw bloempje met bolletjes die verwilderen en maken dat in het vroege voorjaar, hele stukken bosgrond bij landgoederen en kastelen…
Het lelietje-der-dalen heeft een heerlijke geur

Het lelietje-der-dalen heeft een heerlijke geur

De een zegt lelietje-der-dalen en de ander zegt lelietje-van-dalen. In verschillende woordenboeken en op internet worden beide gebruikt. Vroeger was de Latijnse naam Lillium convallium, wat in het Ned…
Het lenteklokje als voorbode van de lente

Het lenteklokje als voorbode van de lente

Het lenteklokje is een winterbloeier. De bloei van het lenteklokje is te verwachten vanaf februari. Het lenteklokje is het grotere familielid van het sneeuwklokje, welke gemiddeld vier weken eerder bl…
Het maarts viooltje in het voorjaar

Het maarts viooltje in het voorjaar

Het maarts viooltje is het viooltje uit het violengeslacht Violaceae. Het is de eerste bloeier van alle soorten violen. Aan het eind van de winter zijn gemiddeld in maart, de prachtig paarse bloemen a…
Japans hoefblad behoort tot de composietenfamilie

Japans hoefblad behoort tot de composietenfamilie

Het Japans hoefblad is in Nederland en België een zeldzame vaste plant. Van oorsprong komt de plant uit Korea, China en Japan. In de eerste helft van de negentiende eeuw is de plant uit Japan meegenom…
Klein hoefblad, een vroege voorjaarsbloeier

Klein hoefblad, een vroege voorjaarsbloeier

Als een vrolijke bos bloemen kunnen we vroeg in het voorjaar het klein hoefblad aantreffen. Vele felgele bloemen als kleine zonnetjes kondigen de lente aan. Klein hoefblad is een van de eerste voorjaa…
Gepubliceerd door Rieja op 23-03-2015. Het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van deze special ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.

Bronnen en referenties
  • http://www.groeneagenda.nl/?srt=text&text_ID=435
  • https://www.ivn.nl/afdeling/arnhem/activiteiten/stinzenplanten
Schrijf mee!